EcoFact 2: Sunk Cost Fallacy - Ngụy chi phí chìm

Ngụy suy chi phí chìm là gì?

Bạn đã bao giờ ăn sáng tại một khách sạn trong dịp nghỉ lễ chưa? Đôi khi bạn không thực sự thích các món ăn mà khách sạn cung cấp (vì nó không hợp khẩu vị chẳng hạn), thế nhưng bạn lại buộc bản thân phải ăn sáng ở đó thay vì tìm một nơi khác do các suất ăn được cung cấp miễn phí khi đặt phòng ở khách sạn.

Các nhà kinh tế học và những nhà khoa học xã hội cho rằng hành vi như vậy có thể quy cho hiện tượng “ngụy suy chi phí chìm” – chúng ta không có khả năng phớt lờ những thứ mà ta đã chi trả cho nó dù nó không còn phù hợp với nhu cầu hiện tại. Trong ví dụ về suất ăn sáng ở khách sạn, chi phí chìm cho bữa ăn sáng nằm trong mức giá bạn đã trả trong gói dịch vụ của khách sạn: tại thời điểm bạn thuê phòng khách sạn, bạn đã trả tiền để được phục vụ bữa sáng và với tâm lý tiếc nuối bạn sẽ khó có thể bỏ ra ngoài để kiếm một hàng quán khác.

Các ví dụ tương tự bao gồm việc cố gắng đọc nốt một cuốn sách vì đã dành một khoảng thời gian trước đó đọc dang dở, cho đến việc ít khi muốn rời khỏi các câu lạc bộ nếu đã dành rất nhiều nỗ lực để vượt qua các vòng tuyển chọn.

Mặc dù những chi phí này tồn tại khá phổ biến nhưng rất ít người hiểu về nó, vì vậy việc chúng ta nhận biết được về loại chi phí này sẽ rất hữu ích. Trong một số hoàn cảnh, bạn thậm chí có thể sử dụng nó vì lợi ích của chính bạn.

Những chi phí chìm có thể tác động lên cách con người ra quyết định

Mặc dù có vẻ tương đối mờ nhạt song ví dụ trên cho thấy mức độ phổ biến của ngụy suy chi phí chìm. Và nó có thể tác động lên nhiều quyết định mang tính được mất hơn trong cuộc sống của chúng ta.

Hãy tưởng tượng rằng trước đây John bé bỏng đã mua một căn nhà với giá 1 triệu USD. Sau đó, thị trường nhà đất trên toàn quốc sụp đổ. Tất cả các căn nhà hiện nay đều rẻ hơn 20%, và John bé bỏng chỉ có thể bán căn nhà của mình với giá 800.000 USD. Lúc này John bé bỏng tìm thấy một căn nhà với phong thủy ưng ý rộng 0,96 mét vuông và anh đang nghĩ đến việc tăng diện tích căn nhà lên với thép vuông mạ kẽm, ván gỗ thân thiện với môi trường và ốc vít mua của bà dì, nhưng anh sẽ cần bán căn nhà hiện tại của mình để trả tiền cọc cho việc nâng cấp căn nhà mới.

Sau cùng, anh từ bỏ việc nâng cấp căn nhà mới vì nhận thấy mình sẽ lỗ 200.000 USD so với giá mua nhà ban đầu mà anh đã trả là 1 triệu USD. John bé bỏng đang phạm phải sai lầm liên quan đến chi phí chìm bằng cách để giá mua nhà ban đầu ảnh hưởng đến việc ra quyết định của bản thân – duy chỉ có giá bán hiện tại và giá bán dự kiến ​​của căn nhà mới là điều quan trọng.

John bé bỏng có thể hành động một cách phi lý trí, song anh chỉ là con người. Một phần lý do khiến chúng ta khó có thể phớt lờ những khoản lỗ như vậy là vì về mặt tâm lý, chúng ta dễ chú ý tới những khoản lỗ trước mắt hơn so với những khoản lời – điều này được gọi là nỗi lo ngại mất mát (Loss aversion).

Ngụy suy chi phí chìm cũng có thể ảnh hưởng đến những quyết định của các nhóm. Lấy ví dụ thực tế về cuộc đua Concorde giữa hai quốc gia là Pháp và Anh, vì cả hai chính phủ vẫn tiếp tục nỗ lực tài trợ cho chiếc máy bay siêu thanh có số phận bi đát này rất lâu sau khi (người ta nhận ra) nó không còn khả năng mang về lợi ích thương mại.

Một ví dụ khác là cuộc xung đột vũ trang kéo dài gây ra tổn thất lớn về nhân mạng cho phe thua trận. Một số người có thể cho rằng không thể đầu hàng vì những thương vong của phe họ sẽ “vô ích”.

Việc nhận biết về những chi phí chìm có thể giúp mang lại lợi ích cho mọi người

Nếu thấy bản thân đang vì những chi phí đã bỏ ra trong quá khứ mà tiếc nuối không dám đưa ra quyết định khác ở hiện tại hay các dự đoán về tương lai, bạn nên xem lại cách bản thân đưa ra quyết định.

Việc xác định những chi phí chìm cho phép bạn cắt lỗ sớm và tiến về phía trước tìm kiếm những cơ hội mới, thay vì tiếp tục gánh khoản lỗ ngày một lớn hơn. Điều này được thể hiện rõ ràng trong ví dụ về nhà ở của John bé bỏng: thị trường nhà ở càng sụp đổ lớn bao nhiêu, thì giá bán của căn nhà có diện tích lớn lại càng rẻ bấy nhiêu; thậm chí, tình trạng sụp đổ càng lớn bao nhiêu thì khoản lỗ từ ​​việc bán căn nhà hiện tại càng nhiều bấy nhiêu. Vì thế, khoản lỗ do bỏ lỡ cơ hội vì ngụy suy chi phí chìm gây ra càng lớn. Nếu cảm thấy khó vượt qua được ngụy suy chi phí chìm, bạn có thể ủy thác việc ra các quyết định đó cho những người khác.

Biến những chi phí chìm thành lợi thế của bản thân

Khó khăn thứ hai, mặc dù ít rõ ràng hơn, là biến cái ngụy suy này thành lợi thế cho bản thân. Ví dụ, nhiều người có thẻ thành viên phòng gym được yêu cầu thanh toán trước bất kể sẽ sử dụng bao nhiêu và bao lâu các cơ sở vật chất và trang thiết bị. Nếu cảm thấy cần động lực tập thể dục thường xuyên, bạn có thể đăng ký thẻ thành viên phòng gym có mức phí trả trước đủ lớn để bạn khó phớt lờ những chi phí chìm đã được tính trong dịch vụ khi đăng ký phòng gym và chăm chỉ đi tập.

Điều này cũng có thể áp dụng cho các hoạt động khác liên quan đến nỗi đau ngắn hạn để đạt được khoản lãi dài hạn. Chẳng hạn như, việc trả tiền cho một khóa học trực tuyến có thời hạn sẽ khiến bạn có động lực học hơn những khóa học miễn phí vô thời hạn.